تبلیغات
پایگاه خبری راسخون - تغییر نگاه ما به اقتصاد لازمه تحقق جهاد اقتصادی است

* فرق فعالیت جهادی و غیر جهادی
اساساً اگر انسان در انجام كاری، از تمام ظرفیت‌های خود، استفاده كند، در واقع یك فعالیت مجاهدانه انجام داده است.
" البته منظور از مجاهدت، این نیست كه بیش از ظرفیت خودمان كار كنیم، بلكه باید "به اندازه تمام ظرفیت خود " تلاش كنیم و آن بخشی از توانایی‌ها و استعدادهای خودمان را كه تاكنون به‌كار نبسته‌ایم، به‌كار بگیریم و در این فعالیت پرشتاب و پرانرژی، خودخواهی‌های خودمان را به عنوان هدف یا مانع قرار ندهیم.
" در مورد فعالیت‌‌های اقتصادی، برخلاف نگرش معمول كه نوعاً از دیدگاه "منفعت طلبی شخصی " صورت می‌گیرد، اگر یك "فعالیت اقتصادی غیر خودخواهانه " و یا فراتر از آن، یك "فعالیت ایثارگرانه " صورت گیرد در آن صورت لفظ "جهاد " در مورد آن فعالیت اقتصادی، صدق خواهد كرد.

* ایجاد ارزش افزوده در هر فعالیتی اهمیت دارد
" وقتی سخن از اقتصاد به میان می‌آید، منظور اینست كه در انجام هر فعالتی، نوعی "ارزش افزوده " تولید شود. اساساً فلسفه وجودی انسان، ایجاد ارزش افزوده است و ما می‌توانیم از اقتصاد، حتی برای زندگی معنوی خودمان نیز درس‌ بگیریم.
" مثلاً یك معلم چگونه می‌تواند مجاهده اقتصادی انجام دهد؟ وقتی یك معلم با به‌كارگیری استعداد و خلاقیت‌ خود و با شیوه‌های آموزشی مناسب، بهره‌وری دانش‌آموزان را از تحصیل، بالا ببرد به نحوی كه آنها در مدت زمان كمتری، درس را بیاموزند و یا اینكه مطالب را طوری آموزش دهد كه آنها دیگر به آموزشكده‌ها و كلاس‌های كمكی كه مستلزم صرف وقت و هزینه بیشتراست نیاز نداشته باشند، در آن صورت آن معلم در جهاد اقتصادی مشاركت كرده است.
" اگر یك مدیر مدرسه، فعالیت مجاهدانه داشته باشد، ممكن است بتواند كارهای معمول خود را در چند ساعت انجام دهد، در این صورت مابقی وقت خود را می‌تواند برای افزایش بهره‌وری صرف نماید.

* نباید از منظر "رفع تكلیف " به كار نگاه كرد
" همان‌طور كه مقام معظم رهبری اشاره فرمودند؛ نباید با دیدگاه "رفع تكلیف " كار كنیم. اگر هر فردی در هر جایگاه و شغلی كه قرار دارد، به این نكته توجه داشته باشد و از سرِ "رفع تكلیف "، كار نكند در آن صورت می‌تواند فعالیت مجاهدانه داشته باشد. اساساً زندگی غیر مجاهدانه یك زندگی خشك، بی‌روح و پوسیده خواهد بود و باید از آن فاصله گرفت.
" همانطور كه یك كارمند اداری، نباید برای "رفع تكلیف " كار كند، یك كاسب هم نباید با این دیدگاه پول در بیاورد. یعنی این‌طور نباشد كه یك كاسب، فقط برای رفع نیاز مالی خود كار كند. بر اساس توصیه‌های دینی ما، حتی اگر شخصی نیاز مالی هم نداشته باشد، باید به فعالیت اقتصادی بپردازد.
" نقل شده است كه یكی از دوستان امام صادق (ع) كسب و كارش را رها كرده بود. حضرت پس از اطلاع از موضوع، از او پرسیدند: از كار اقتصادی ناتوان شده‌ای یا زهد پیشه كرده‌ای؟ او در پاسخ گفت: من تا پایان عمر از لحاظ مالی تأمین هستم و دیگر ضرورتی به كسب و كار احساس نمی‌كنم. حضرت فرمودند: "اگر كار اقتصادی را كنار بگذاری، بخشی از عقلت از بین خواهد رفت. " (عَنْ مُعَاذٍ بَیَّاعِ الْأَكْسِیَةِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّه ع: یَا مُعَاذُ أَضَعُفْتَ عَنِ التِّجَارَةِ أَوْ زَهدْتَ فِیها؟ قُلْتُ: مَا ضَعُفْتُ عَنْها وَ مَا زَهدْتُ فِیها. قَالَ: فَمَا لَكَ؟ قُلْتُ: كُنَّا نَنْتَظِرُ أَمْراً ـ وَ ذَلِكَ حِینَ قُتِلَ الْوَلِیدُ ـ وَ عِنْدِی مَالٌ كَثِیرٌ وَ هوَ فِی یَدِی وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ عَلَیَّ شَیْ‏ءٌ وَ لَا أَرَانِی آكُلُه حَتَّى أَمُوتَ. فَقَالَ ع: تَتْرُكُها؟! فَإِنَّ تَرْكَها مَذْهبَةٌ لِلْعَقْلِ./كافی:5/148/حدیث6) (تَرْكُ التِّجَارَةِ یَنْقُصُ الْعَقْلَ/ كافی:5/148/ح1)

* لزوم تغییر نگاه ما به رابطه اقتصاد و معنویت
" شاید بسیاری افراد، تصور كنند كه میان دو كلمه "جهاد " و "اقتصاد " نوعی تضاد وجود دارد. چرا كه معمولاً در اذهان عموم مردم، كلمه "جهاد " یك بار معنوی ویژه و یك جنبه ارزشی خاص دارد، ولی "اقتصاد " بیشتر با امور مادی و معیشت مردم در ارتباط است. در حالی‌كه این دو مفهوم در آموزه‌های دینی ما به یكدیگر نزدیك و كاملاً قابل جمع هستند.
" اصولاً نگاه جامعه ما به اقتصاد، نگاه درستی نیست. در حال حاضر، موضوعاتی مانند "تولید " و "مولد بودن " در فرهنگ جامعه ما ارزش چندانی ندارد و این دیدگاه باید تغییر كند. می‌توان گفت جامعه ما در این راستا به یك "تغییر فرهنگی " نیاز دارد. نگرش ما به اقتصاد نباید منفعت طلبانه و سودجویانه باشد و حتی دیدگاه ما به اقتصاد باید فراتر از بحث "نفع جامعه " باشد.
" از یك دیدگاه می‌توان گفت؛ "وزارت اقتصاد و دارایی باید اسلامی‌ترین وزارتخانه باشد. " چون ما انسان‌ها كه اساساً برای عبودیت آفریده شده ایم، بیشترین وقت را برای معیشت و فعالیت اقتصادی صرف می‌كنیم، لذا در این "ظرفِ فعالیت اقتصادی " باید به بندگی بپردازیم. در واقع پروردگار عالم، اقتصاد را به گونه‌ای طراحی كرده است كه ظرفی باشد برای بندگی و تقرب انسان‌ها به خداوند.
" فعالیت اقتصادی "پُر " و هنرمندانه، می‌تواند ما را به پروردگار، نزدیك كند. به این مفهوم كه انسان هر كاری انجام می‌دهد، كار او آنقدر هنرمندانه و كامل باشد كه قابلیت عرضه در بازار را داشته باشد و خریده شود، هر چند آن كار به‌خاطر نفع مالی انجام نشده باشد.

* نقش مهم آموزش و پرورش در رواج فرهنگ جهاد اقتصادی
" ایشان در پاسخ به این سؤال كه "چگونه فرزندانمان را تربیت كنیم كه در كار اقتصادی جدیت داشته باشند؟ " گفت: در حال حاضر نظام آموزشی ما برای این منظور مناسب نیست و برای اینكه فرهنگ جهاد اقتصادی در جامعه ما رواج پیدا كند و فرزندان ما اهل فعالیت اقتصادی بشوند، می‌توان گفت به یك آموزش و پرورش دیگری نیاز داریم. در واقع این نقیصه بزرگ در آموزش و پرورش ما باید برطرف شود.
" امروزه در نقاط مختلف دنیا، در مقاطع تحصیلی گوناگون، اصول فعالیت اقتصادی را به دانش آموزان تعلیم می‌دهند. این كار به شیوه‌های جدید از جمله به‌صورت بازی و یا سرفصل‌های درسی طبق اهداف رفتاری خاص اقتصادی، به محصلین، آموزش داده می‌شود. به این ترتیب، با برنامه‌های مختلف آموزشی، كودكان خود را از لحاظ اقتصادی توانمند بار می‌آورند.
" البته این مسأله محدود به آموزش و پرورش نمی‌شود بلكه والدین نیز می‌توانند در رفتارهای خود با فرزندانشان، به‌گونه‌ای عمل نمایند كه فرزندانشان اهل تولید و بهره‌وری، بار بیایند و در كسب ارزش افزوده، توانمند شوند.

ارزش بالای سخت كوشی و رحمت ویژه پروردگار
در اسلام علاوه بر كسب روزی حلال، به پُركاری و تلاش سرسختانه اقتصادی نیز توصیه شده است. روزی امام صادق(ع) به شدت مشغول فعالیت كشاورزی بودند و سخت عرق می‌ریختند. از این بابت فردی به حضرت اشكال گرفت. ایشان فرمودند: سخت كوشی انسان، او را شامل یك رحمت ویژه از سوی پروردگار خواهد كرد كه من نیز به این نگاه ویژه و این رحمت خداوند نیازمند هستم. (رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّه ع وَ بِیَدِه مِسْحَاةٌ وَ عَلَیْه إِزَارٌ غَلِیظٌ یَعْمَلُ فِی حَائِطٍ لَه وَ الْعَرَقُ یَتَصَابُّ عَنْ ظَهرِه فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَعْطِنِی أَكْفِكَ فَقَالَ لِی إِنِّی أُحِبُّ أَنْ یَتَأَذَّى الرَّجُلُ بِحَرِّ الشَّمْسِ فِی طَلَبِ الْمَعِیشَةِ/كافی/5/76) عن الفضلِ بنِ أبی قُرَّةَ: دَخَلنا على أبی عبدِ اللّه علیه السلام و هو یَعمَلُ فی حائطٍ لَه فقُلنا: جَعَلَنا اللّه فداكَ، دَعنا نَعمَلْ لكَ أو تَعمَلْه الغِلمانُ، قالَ: لا، دَعُونِی فإنّی أشتَهی أن یَرانِیَ اللّه عزّوجلّ أعمَلُ بِیَدِی، و أطلُبُ الحَلالَ فی أذى نَفْسِی(من لا یحضره الفقیه : 3/163/ 3595) رسول خدا(ص): إنَّ اللّه تعالى یُحِبُّ أن یَرى عَبدَه تَعِبا فی طَلَبِ الحَلالِ(كنزالعمال/9200|میزان الحكمه/7409)
" اگر كسی طوری كار كند كه خسته نشود یا اصطلاحاً به او سخت نگذرد، این رحمت ویژه الهی شامل حال او نخواهد شد. در روایات ما كسی كه برای كسب درآمد به سختی تلاش می‌كند، در كنار مجاهد فی سبیل الله قرار داده شده است.
" به طور كلی هرگاه ما توانستیم، ارزش افزوده‌ای تولید كنیم، باید بدانیم كه خداوند به‌خاطر این كار، ما را به دیده رحمت می‌نگرد.